Bài viết này là phần 2 trong loạt bài về chẩn đoán và điều trị bệnh máu khó đông. Bài viết đầu tiên, có thể xem tại đây, cung cấp cái nhìn tổng quan về biểu hiện lâm sàng, chẩn đoán và điều trị bệnh này.
Khi các nhà nghiên cứu phát triển các phương pháp điều trị mới sáng tạo cho bệnh máu khó đông, các chuyên gia phòng xét nghiệm lâm sàng nên nhận thức được về những tiến triển này và tác động tiềm ẩn của chúng đối với quy trình chẩn đoán. Bài viết này sẽ khám phá một số phương thức điều trị đang xuất hiện và ý nghĩa của chúng đối với y học xét nghiệm.
Một số liệu pháp đang xuất hiện để điều trị bệnh máu khó đông là gì?
Phương pháp điều trị bệnh máu khó đông hiện nay tập trung vào liệu pháp thay thế, một quá trình sử dụng các chất cô đặc yếu tố đông máu để bổ sung vào máu của bệnh nhân. Những phương pháp điều trị này có thể gây ra các biến chứng, chẳng hạn như sự xuất hiện của các kháng thể trung hòa (chất ức chế) tấn công yếu tố đông máu trong máu và dẫn đến tỷ lệ mắc bệnh máu khó đông cao hơn [1].
Để giải quyết những vấn đề này và nhiều vấn đề khác, các chuyên gia chăm sóc sức khỏe đang khám phá nhiều phương pháp tiếp cận mới để điều trị bệnh máu khó đông, bao gồm các yếu tố đông máu thời gian bán thải kéo dài (EHL); kháng thể đơn dòng nhắm vào chất ức chế đường yếu tố mô (TFPI); kháng thể đặc hiệu kép hoạt động như liệu pháp không thay thế yếu tố; và liệu pháp gen hứa hẹn chữa khỏi tình trạng này.
Các yếu tố đông máu EHL
Kể từ những năm 2010, công nghệ tái tổ hợp đã được giới thiệu để chỉnh sửa các yếu tố nhằm kéo dài thời gian lưu thông của chúng, giảm tần suất dùng thuốc [2]. Hiện tại, các sản phẩm EHL FVIII và FXI đã có sẵn. Dược động học và hiệu quả của nhiều sản phẩm EHL đã được chứng minh rõ ràng, đặc biệt là trong việc phòng ngừa và điều trị xuất huyết.
Kháng thể đơn dòng nhắm vào chất ức chế đường yếu tố mô (TFPI)
Nhiều nghiên cứu đang được tiến hành về kháng thể đơn dòng nhắm vào chất ức chế TFPI và hứa hẹn tăng cường hoạt động cầm máu, hình thành cục máu đông ổn định hơn và giảm các biến cố xuất huyết sau đó. Một ví dụ là concizumab, một kháng thể đơn dòng của con người đang được đánh giá trong các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 ở những bệnh nhân mắc bệnh máu khó đông A và B. Dự kiến concizumab sẽ được phê duyệt theo quy định để điều trị bệnh máu khó đông A hoặc B tại Liên minh Châu Âu, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ vào năm 2023/2024. Việc thu tuyển cũng đang được tiến hành cho thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1 của BAY1093884, một kháng thể đơn dòng khác tương tự như concizumab.
Kháng thể đặc hiệu kép có tác dụng như liệu pháp không thay thế yếu tố
Các liệu pháp đang xuất hiện khác bao gồm các sản phẩm không thay thế yếu tố. Đây thường là những kháng thể đặc hiệu kép như emicizumab có tác dụng mô phỏng các yếu tố đông máu, giúp kết nối FXIa và FX một cách hiệu quả. Emicizumab được chỉ định dùng cho dự phòng thường quy ở bệnh nhân người lớn và trẻ em có chất ức chế FVIII. Thuốc này đã được cấp chỉ định điều trị đột phá (breakthrough therapy designation) cho bệnh máu khó đông A vào tháng 4 năm 2018[3].
Liệu pháp gen hứa hẹn có thể chữa khỏi tình trạng này
Ngoài ra, liệu pháp gen đang được nghiên cứu như một phương pháp tiềm năng chữa khỏi bệnh máu khó đông. Vào ngày 24 tháng 5 năm 2022, FDA đã chấp nhận yêu cầu duyệt xét ưu tiên đối với etranacogene dezaparvovec cho một liệu pháp gen điều trị bệnh máu khó đông B [4]. Vào ngày 24 tháng 6 năm 2022, Cơ quan Dược phẩm Châu Âu đã khuyến nghị cấp phép có điều kiện cho valoctocogene roxaparvovec để điều trị cho những bệnh nhân mắc bệnh máu khó đông A nặng không có chất ức chế yếu tố VIII. Hiện tại, thuốc này đang chờ quyết định phê duyệt của Ủy ban Châu Âu [5].
Điều này có ý nghĩa gì đối với chẩn đoán trong phòng xét nghiệm?
Chẩn đoán trong phòng xét nghiệm lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi hiệu quả của các liệu pháp khác nhau điều trị bệnh máu khó đông. Ví dụ: khi áp dụng liệu pháp thay thế, việc lựa chọn chất cô đặc yếu tố là rất quan trọng vì điều đó ảnh hưởng đến việc lựa chọn xét nghiệm được sử dụng để đo lường.
Với sự ra đời của liệu pháp không thay thế yếu tố như emicizumab, các phòng xét nghiệm trước tiên cần hiểu cơ chế hoạt động của liệu pháp và tác động sinh hóa đối với các loại xét nghiệm khác nhau. Sau đó, họ có thể chọn các xét nghiệm phù hợp nhất để theo dõi:
Bất kể lựa chọn liệu pháp nào, khả năng phát triển chất ức chế vẫn còn tồn tại. Các phòng xét nghiệm lâm sàng cần theo dõi sự xuất hiện của chất ức chế vì chúng ảnh hưởng đến hiệu quả của liệu pháp. Sau đây là một số điểm cần lưu ý khi xét nghiệm chất ức chế.
Mặc dù liệu pháp thay thế dưới dạng các sản phẩm yếu tố tách từ huyết tương và tái tổ hợp vẫn là phương pháp điều trị hàng đầu cho bệnh máu khó đông hiện nay nhưng nghiên cứu đầy hứa hẹn vẫn đang được tiến hành để khám phá ra các chất mới. Các chất này sử dụng các mục tiêu thuốc phân tử, gen và protein khác liên quan đến quá trình đông máu. Kết quả đã làm ta có thể hợp lý lạc quan rằng có thể tồn tại con đường chữa khỏi bệnh máu khó đông trong tương lai gần [6].
Tài liệu tham khảo:
[1] Centres for Disease Control and Prevention, Haemophilia Homepage-Inhibitors and Haemophilia https://www.cdc.gov/ncbddd/hemophilia/inhibitors.html
[2] Mannucci, P., 2020. Hemophilia therapy: the future has begun. Haematologica, 105(3), pp.545-553.
[3] FDA approves emicizumab-kxwh for prevention and reduction of bleeding in patients with hemophilia A with factor VIII inhibitors. https://www.fda.gov/drugs/resources-information-approved-drugs/fda-approves-emicizumab-kxwh-prevention-and-reduction-bleeding-patients-hemophilia-factor-viii
[4] CSL Behring gene therapy makes comeback after hold for FDA priority review. https://www.fiercebiotech.com/biotech/2020-trial-pause-isnt-holding-csl-behring-back-fda-oks-priority-review-application
[5] BioMarin’s haemophilia gene therapy Roctavian wins conditional EU backing amid FDA delay. https://www.fiercepharma.com/pharma/biomarins-hemophilia-gene-therapy-roctavian-wins-conditional-eu-backing-fda-plan-delayed
[6] World Federation of Haemophilia Guidelines for the Management of Haemophilia. https://www1.wfh.org/publications/files/pdf-1863.pdf
[7] National Haemophilia Foundation for all bleeding disorders-current treatments. https://www.hemophilia.org/bleeding-disorders-a-z/treatment/current-treatments
[8] World Federation of Haemophilia Guidelines for the Management of Haemophilia. https://www1.wfh.org/publications/files/pdf-1863.pdf
