Xét nghiệm đông máu ở trẻ em: Khoảng tham chiếu dựa trên tuổi tác
Bất kỳ bác sĩ nhi khoa nào cũng sẽ cho bạn biết rằng trẻ em không chỉ là “người lớn phiên bản nhỏ” – việc chúng đang lớn dần và phát triển có nghĩa là hệ thống cơ thể của chúng xử lý mọi thứ khác với cơ thể người lớn. Dễ hiểu khi sự khác biệt giữa quá trình trao đổi chất ở trẻ em và người lớn lại ảnh hưởng đến các giá trị xét nghiệm. Nhiều xét nghiệm thông thường có ngưỡng lý tưởng khác nhau đối với các giá trị bình thường giữa trẻ em và người lớn, bao gồm công thức máu, đông máu, hóa học máu và procalcitonin. Trong nhiều trường hợp, có một số nhóm tuổi có giá trị ngưỡng khác nhau, vì vậy chú ý đến tuổi của bệnh nhân có thể rất quan trọng trong việc xác định xem kết quả có bất thường hay không.
Đông máu
Một số nguồn lực chia giá trị khoảng tham chiếu thành sáu nhóm tuổi hoặc nhiều hơn đối với kết quả bình thường ở trẻ em. Một ví dụ điển hình về các khoảng khác nhau của các giá trị xét nghiệm bình thường ở trẻ em có thể được tìm thấy trong các xét nghiệm đông máu, chẳng hạn như thời gian prothrombin (PT) và thời gian thromboplastin một phần hoạt hóa (aPTT). Nếu sử dụng khoảng tham chiếu dành cho người lớn cho các xét nghiệm đông máu như PT và aPTT thì sẽ có tới 30% trẻ em từ 1-10 tuổi sẽ được coi là bất thường, dẫn đến các xét nghiệm theo dõi hoặc chẩn đoán không cần thiết. Đối với các xét nghiệm cụ thể này, các giá trị bình thường không chỉ phụ thuộc vào tuổi sau sinh, mà còn phụ thuộc vào tuổi thai đối với trẻ sinh non [1]. 
Xét nghiệm hóa học máu
Xét nghiệm hóa học máu cung cấp thông tin cho buổi khám theo dõi và xét nghiệm bổ sung cho nhiều bệnh. Vì các giá trị bình thường có thể khác nhau đáng kể đối với chức năng thận, chức năng gan, tình trạng sắt và các xét nghiệm khác dựa trên tuổi của trẻ nên việc sử dụng ngưỡng chính xác dựa trên tuổi bệnh nhân là rất quan trọng.
Một số xét nghiệm thông thường, chẳng hạn như xét nghiệm kali và phốt pho vô cơ, thậm chí khác nhau từng ngày về khoảng bình thường đối với trẻ sơ sinh. Chẳng hạn như một đứa bé có nồng độ kali là 3,2 mmol/L sẽ là bình thường trong tuần đầu đời, nhưng mức đó sẽ thấp hơn giới hạn dưới vào tuần thứ hai của cuộc đời.
Ngoài ra, sự phân biệt chung giữa khoảng tham chiếu nam và nữ ở người lớn đôi khi cũng áp dụng cho trẻ em. Ví dụ: giá trị alanine aminotransferase (ALT) bằng 8U/L đối với trẻ 10 ngày tuổi là bình thường ở nữ, nhưng là dưới độ tuổi tham chiếu đối với trẻ sơ sinh nam.
Làm cho các giá trị tham chiếu dựa trên tuổi tác trở nên dễ dàng hơn cho phòng xét nghiệm của bạn
Nếu thực hành tiêu chuẩn của phòng xét nghiệm của bạn chưa có bước kiểm tra độ tuổi của bệnh nhân trước khi báo cáo kết quả, dưới đây là một số mẹo:
-
-
- Tham khảo tổ chức về chất lượng phòng xét nghiệm hoặc nhóm thực hành chuyên nghiệp của quốc gia bạn để biết khoảng tham chiếu mới nhất dành cho trẻ em đối với tất cả các xét nghiệm mà phòng xét nghiệm của bạn thực hiện.
- Để cập nhật các sáng kiến về khoảng tham chiếu dành cho trẻ em [3] trên toàn cầu, hãy xem xét các nguồn lực do Task Force on Paediatric Laboratory Medicine – thuộc International Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine tạo ra.
- Dán bảng khoảng tham chiếu dựa trên tuổi tác cho các xét nghiệm thông thường ở nơi dễ thấy. Ví dụ: dán chúng trên tường gần thiết bị xét nghiệm hoặc trạm báo cáo của bạn. Các ấn phẩm truy cập mở cung cấp các bảng biểu đầy đủ và mới nhất về khoảng bình thường dành cho trẻ em đối với hàng chục xét nghiệm phổ biến [4].
- Nếu bạn có hệ thống báo cáo kết quả tự động, hãy đảm bảo rằng chương trình báo cáo các phát hiện theo khoảng tham chiếu dựa trên tuổi tác.
- Đào tạo nhân viên của bạn về sự khác biệt giữa khoảng tham chiếu dành cho trẻ em và cho người lớn. Bằng cách dạy họ về sự khác biệt – và cho họ thấy biểu đồ ngưỡng – bạn có thể giúp họ ghi nhớ chủ đề này.
- Thêm kiểm tra độ tuổi vào quy trình đảm bảo chất lượng hoặc danh sách kiểm tra báo cáo của phòng xét nghiệm (chẳng hạn như danh sách kiểm tra này của Tổ chức Y tế Thế giới [5]) Điều này sẽ đảm bảo rằng tất cả các kết quả được xem xét theo độ tuổi của bệnh nhân. Nếu bệnh nhân là trẻ em, các kết quả cũng nên được kiểm tra với các khoảng tham chiếu dành cho trẻ em trước khi gọi cho bác sĩ hoặc gửi kết quả qua thư.
-
Bằng cách thực hiện các chiến lược đơn giản này cho xét nghiệm đông máu ở trẻ em, bạn có thể tiết kiệm cho bệnh nhân và bác sĩ cả chi phí, thời gian không cần thiết, lẫn áp lực không đáng có. Ngoài ra, bạn có thể cảm thấy tự tin rằng mình đang tuân thủ các tiêu chuẩn mới nhất dành cho báo cáo xét nghiệm nhi khoa – và tiết kiệm các nguồn lực của phòng xét nghiệm cho các xét nghiệm theo dõi thực sự cần thiết.
Tài liệu tham khảo:
[1] Lanzkowsky’s Manual of Pediatric Hematology and Oncology 6th edition
[2] Sosothikul, D. et al., 2012. Reference values for thrombotic markers in children. Blood Coagulation & Fibrinolysis, 23(3), pp. 208-211.
[3] IFCC Paediatric Reference Range Initiatives. https://www.ifcc.org/ifcc-emerging-technologies-division/etd-committees/c-etplm/paediatric-reference-range-initiatives/
[4] Paediatric normal laboratory values, Appendix B.
[5] World Health Organisation Laboratory Quality Stepwise Implementation tool checklist
Bài viết này dựa trên bài thuyết trình: Giá trị của phòng xét nghiệm cho nhi khoa tại Roche Scientific Days 2018: Empowering Lab Leadership to the Next Level ở Dusit Thani Hua Hin, Thái Lan.
