Các chuyên gia phòng xét nghiệm bị oanh tạc bởi các cảnh báo nhằm ngăn ngừa xảy ra lỗi chẩn đoán hoặc nhiễu xét nghiệm và điều đó có lý do chính đáng – lỗi thường hay phát sinh trong việc chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, các phòng xét nghiệm tự hào về tỷ lệ lỗi thấp hơn so với chăm sóc sức khỏe lâm sàng [1]. Hầu hết các lỗi xảy ra (46-68,2% trong số đó) đều là tiền phân tích, chẳng hạn như nhập chỉ định sai, nhận được lượng mẫu không đủ hoặc dán nhãn mẫu không chính xác. 18,5-47% số lỗi diễn ra sau khi đã thực hiện xét nghiệm (ví dụ như không báo cáo kết quả). Chỉ 7-13% trong số tất cả các lỗi của phòng xét nghiệm bản chất là về phân tích.
Trong ba giai đoạn chính có thể xảy ra vấn đề trong xét nghiệm, các lỗi phân tích – bao gồm nhiễu xét nghiệm – được cho là hiếm nhất.
Một số nguyên nhân phổ biến nhất của nhiễu xét nghiệm máu là do các vấn đề tiền phân tích, chẳng hạn như vỡ hồng cầu ở mẫu – lý do phổ biến nhất khiến mẫu bị từ chối. Chỉ riêng vấn đề này cũng có thể gây ra kết quả tăng giả trên ít nhất một chục xét nghiệm và kết quả giảm giả trên ít nhất năm xét nghiệm. Mẫu đục do lipid cao (nồng độ chất béo quá mức) và mẫu vàng do bilirubin cao (nồng độ bilirubin cao) có thể là vấn đề rắc rối tương tự [2].
Điều quan trọng là đã xác định và hiểu được những nguồn gây nhiễu chính này. Nhưng để đảm bảo chính xác (và chất lượng), quan trọng là các chuyên gia phòng xét nghiệm phải làm quen với những nguyên nhân gây nhiễu ít phổ biến hơn, chẳng hạn như biotin.
Sự tai tiếng của biotin
Sau một loạt các bài viết được bình duyệt trên tạp chí ghi lại tình trạng nhiễu xét nghiệm do biotin, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ đã đưa ra cảnh báo vào cuối năm 2017 về chủ đề này [3]. Cơ quan này hy vọng sẽ cải thiện được sự an toàn và chất lượng xét nghiệm bằng cách nâng cao nhận thức sau khi xảy ra nhiều trường hợp kết quả xét nghiệm không chính xác ở những người dùng biotin ở mức cao.
Ở một số bệnh nhân, nhiễu xét nghiệm do biotin có thể được xác định nhanh chóng, vì biotin có thể được kê đơn với liều lượng rất lớn để điều trị các tình trạng như đa xơ cứng, mặc dù bệnh này hiếm gặp ở nhiều quốc gia ở Châu Á và Thái Bình Dương. Biotin cũng là phương pháp điều trị tiêu chuẩn cho tình trạng thiếu hụt biotin, một tình trạng hiếm gặp trên toàn thế giới.
Ở những bệnh nhân khác, việc dùng biotin nhiều có thể khó phát hiện ra, vì một số người thậm chí không biết họ dùng chất này.
Biotin là một vitamin tan trong nước, còn được gọi là vitamin B7 hoặc vitamin H. Chất này có thể được tìm thấy trong các vitamin dành cho mẹ bầu, vitamin tổng hợp dùng hàng ngày và thực phẩm bổ sung để cải thiện tóc, móng, gan, hệ thần kinh và da. Trong tất cả các sản phẩm này, biotin có thể hiện diện ở mức đủ cao để gây nhiễu xét nghiệm. Liều từ 5 mg mỗi ngày trở lên có thể gây nhiễu kết quả; một số bệnh nhân có thể dùng liều từ 20 mg đến 300 mg mỗi ngày [3].
Tùy thuộc vào loại xét nghiệm được thực hiện, biotin dư thừa trong máu có thể dẫn đến kết quả cao giả hoặc thấp giả. Kết quả sai lệch có thể đặc biệt đáng lo ngại khi chúng che giấu một vấn đề sức khỏe đe dọa tính mạng, chẳng hạn như đau tim. Sai lệch trong kết quả cũng có thể dẫn đến thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán không cần thiết và chăm sóc y tế không phù hợp.
Làm thế nào để phòng xét nghiệm có thể giải quyết tình trạng nhiễu xét nghiệm do biotin?
Trong một thế giới hoàn hảo, các bác sĩ hoặc kỹ thuật viên trích máu sẽ yêu cầu mọi bệnh nhân thực hiện xét nghiệm xem họ có dùng biotin trong vitamin hoặc chất bổ sung hay không, ở mức 5 mg mỗi ngày hoặc cao hơn. Trên thực tế, các phòng xét nghiệm sẽ rất may mắn nếu có ai biết về lượng biotin bệnh nhân sử dụng (bao gồm cả bệnh nhân).
Mặc dù đây có thể là nguyên nhân đáng lo ngại, nhưng đấy không phải là nguyên nhân gây hoảng loạn. Chuẩn bị cho nhóm của bạn cách xử lý khả năng nhiễu xét nghiệm do biotin như cách bạn xử lý bất kỳ tình trạng nhiễu xét nghiệm nào khác liên quan đến mẫu.
-
-
-
- Phổ biến kiến thức cho các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe mà bạn hợp tác. Cho họ biết rằng liều biotin ở mức 5 mg/ngày hoặc cao hơn có thể gây nhiễu kết quả và những liều này có thể tìm thấy trong nhiều vitamin và chất bổ sung.
- Yêu cầu các bác sĩ, y tá và kỹ thuật viên trích máu thông báo cho quý vị nếu một mẫu có thể bị ảnh hưởng. Ngoài ra, họ nên hướng dẫn bệnh nhân dùng biotin hãy đợi ít nhất 8 tiếng sau khi dùng liều biotin rồi mới lấy máu xét nghiệm.
- Cân nhắc đăng tờ rơi phổ biến kiến thức trong phòng chờ xét nghiệm của bạn về khả năng nhiễu xét nghiệm do biotin và các loại sản phẩm phổ biến có thể chứa biotin. Yêu cầu bệnh nhân thông báo cho nhân viên lấy mẫu nếu họ sử dụng các sản phẩm đó, trước khi lấy máu.
- Phổ biến kiến thức cho nhân viên phòng xét nghiệm rằng bệnh nhân dùng liều biotin cao có thể có mức biotin cao trong máu, chẳng hạn như 100 đến 1200 ng/mL. Khi biết bệnh nhân có nồng độ biotin cao, các thành viên phòng xét nghiệm nên hỏi bác sĩ về tình trạng biotin của bệnh nhân và liệu có nên làm lại xét nghiệm sau khi biotin đã thải hết hay không.
- Khi các bác sĩ hoặc nhân viên phòng xét nghiệm nhận thấy rằng kết quả xét nghiệm không phù hợp với mong đợi dựa trên biểu hiện lâm sàng của bệnh nhân, nên cân nhắc biotin trong số các khả năng gây nhiễu.
-
-
Hãy nhớ rằng: Biotin không phải là cạm bẫy xét nghiệm duy nhất có thể có
Hiếm khi bệnh nhân dùng biotin ở các mức đủ gây nhiễu tới kết quả xét nghiệm. Khi đặt cạnh các lỗi hoặc nhiễu có thể xảy ra khác, biotin là một vấn đề tương đối nhỏ. Mặc dù điều quan trọng và khả thi là cân nhắc biotin như một nguồn gây nhiễu có thể xảy ra nhưng nhiều khả năng các vấn đề kiểm soát chất lượng có thể phòng tránh được khác – chẳng hạn như quy trình lấy mẫu hoặc vận chuyển không phù hợp – đang ảnh hưởng đến kết quả của phòng xét nghiệm ở mức độ lớn hơn. Bằng cách xác định và tập trung vào các nguồn lỗi chính nằm trong tầm kiểm soát, bạn có thể tác động đến nhiều bệnh nhân hơn và cải thiện độ chính xác của phòng xét nghiệm.
[1] Hammerling, A, J. (2012). “A review of medical errors in laboratory diagnostics and where we are today.” Laboratory Medicine, 43(2),pp.41-44.
[2] Test affected by hemolysed, lipemic and icteric samples and their mechanism. https://laboratoryinfo.com/tests-affected-hemolyzed-lipemic-icteric-samples-mechanism/
[3] The FDA warns that biotin may interfere with lab tests: FDA Safety Communication.
Bài viết này dựa trên bài thuyết trình: Những cạm bẫy trong việc diễn giải các xét nghiệm tại Roche Scientific Days 2018: Empowering Lab Leadership to the Next Level ở Dusit Thani Hua Hin, Thái Lan.
