Giống như hầu hết các quốc gia khác, đại dịch COVID đã gây gián đoạn rộng rãi tới các hoạt động hiến máu tại Việt Nam. Trong phần thứ hai của loạt bài hỏi đáp gồm hai phần này, Bs. Trần Ngọc Quế, Giám đốc Trung tâm Máu quốc gia thuộc Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương (NIHBT) tại Hà Nội, thảo luận về cách NIHBT đã hỗ trợ điều phối nguồn cung máu trong thời điểm khó khăn này.
Đại dịch COVID đã tác động như thế nào đến các hoạt động hiến máu tại Việt Nam?
Đại dịch đã tác động lớn đến Việt Nam, đặc biệt là trong giai đoạn đầu. Vào thời điểm đó, nếu chỉ phát hiện một ca nhiễm, cả nước sẽ áp dụng giãn cách xã hội và chúng tôi bị hạn chế đi lại cũng như tổ chức các sự kiện, điều này đã ảnh hưởng đến các hoạt động hiến máu.
Trên thực tế, ngay khi đại dịch bùng phát, hầu hết các lịch trình hiến máu của chúng tôi đều bị trì hoãn. Tuy nhiên, các biện pháp đã nhanh chóng được triển khai để người dân hiểu rằng hiến máu là hoạt động cần thiết để cứu sống và điều trị bệnh nhân.
Truyền thông và truyền hình đóng vai trò quan trọng trong việc tăng tương tác. Chúng tôi chỉ cần xuất hiện vài giây trên VTV1 là các điểm hiến máu đã đông nghẹt người. Truyền hình vẫn có ảnh hưởng đáng kể đến người dân Việt Nam.
Ông đã làm gì để đảm bảo an toàn cho người hiến máu?
Trước đây, chúng tôi thường tập trung rất đông người tại một địa điểm cho các sự kiện hiến máu, nhưng trong thời gian đại dịch diễn ra, chúng tôi đã chia người hiến máu thành các nhóm nhỏ và kéo dài thời gian của quy trình hiến máu. Chúng tôi cũng bớt tập trung vào các điểm hiến máu di động và tập trung nhiều hơn vào các điểm hiến máu cố định.
Chúng tôi đã triển khai quy trình an toàn rõ ràng tại các điểm hiến máu của mình. Ví dụ: người hiến máu đăng ký trực tuyến để hạn chế tiếp xúc, còn giấy chứng nhận và giấy đăng ký được in ra. Khi đến nơi, chúng tôi kiểm tra nhiệt độ của người hiến máu, khai báo y tế đầy đủ và tuân thủ tất cả các tiêu chuẩn.
Các biện pháp phòng chống dịch bệnh cũng đã được triển khai cho toàn thể nhân viên của trung tâm. Khi có vắc-xin, họ được yêu cầu tiêm chủng ngay lập tức. Xét nghiệm PCR được thực hiện hai lần một tuần và có sử dụng thiết bị bảo hộ.
Trong năm 2020 và 2021, những biện pháp phòng ngừa này đã đảm bảo hầu như không có trường hợp nhiễm COVID nào giữa những người hiến máu hoặc giữa người hiến máu và nhân viên – đây là một thành công to lớn.
Các yêu cầu giãn cách xã hội đã tác động như thế nào đến hoạt động hiến máu?
Trong giai đoạn khó khăn nhất, khi giãn cách xã hội được áp dụng ở cả miền Bắc và miền Nam, chúng tôi đã cân nhắc việc hoãn tất cả các lịch hiến máu vì người dân không được ra đường, nhưng chúng tôi đã nỗ lực thể hiện rằng hiến máu là một hoạt động cấp bách. Chúng tôi đã hỗ trợ người hiến máu qua các chốt kiểm soát để tham gia hiến máu, đồng thời kêu gọi các tỉnh, thành phố kiểm soát dịch bệnh tốt tăng cường hoạt động.
Khi thấy có tình trạng thiếu máu trong giai đoạn giãn cách xã hội ở miền Nam, đặc biệt là tại Thành phố Hồ Chí Minh do hạn chế đi lại, chúng tôi đã kêu gọi người dân tại các khu vực bình thường ở miền Bắc hiến máu để hỗ trợ miền Nam. Chúng tôi đã xây dựng và phát triển một ứng dụng để người hiến máu theo dõi đơn vị máu của mình. Nhiều người rất hài lòng với kết quả – thông qua những thông điệp được gửi đến, họ đã thấy được ý nghĩa trọn vẹn của việc hiến máu.
Tất cả những hoạt động này đã làm tăng đáng kể số lượng người hiến máu. Thông thường, chúng tôi chỉ tiếp nhận được khoảng 1.200 đơn vị máu mỗi ngày, nhưng trong thời gian đại dịch diễn ra, có khoảng thời gian trong mười ngày liên tiếp, 20.000 người đã đến các điểm lấy máu của chúng tôi. Có ngày, chúng tôi tiếp nhận được tới 2.000 đơn vị máu, nhiều hơn hẳn so với bình thường.
Vào năm 2021, trong thời kỳ đỉnh điểm của đại dịch, chúng tôi vẫn tiếp nhận được 347.130 đơn vị máu, đạt gần 98% kế hoạch ban đầu. Chúng tôi không chỉ phục vụ 26 tỉnh, thành phố phía Bắc mà còn cung cấp 20.000 đơn vị máu cho Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ và Kiên Giang, cũng như một số tỉnh miền Trung đang thiếu máu.
Mặc dù đại dịch gây ra thiệt hại lớn nhưng không xảy ra tình trạng thiếu máu nghiêm trọng tại các bệnh viện, và NIHBT đã đóng vai trò điều tiết hoạt động truyền máu trên cả nước.
Có những thay đổi nào khác trong quy trình hiến máu do đại dịch COVID?
Một thay đổi là chúng tôi cần xác định thời gian cần thiết để những người được tiêm vắc-xin đủ điều kiện hiến máu. Thông thường, họ có thể hiến máu một tuần sau khi tiêm chủng, với điều kiện họ không có bất kỳ triệu chứng bất thường nào. Chúng tôi cũng cần biết thời gian cần thiết để những người đã hồi phục sau COVID có thể hiến máu.
Một cân nhắc khác là liệu người hiến máu có bị phát hiện dương tính với COVID sau khi hiến máu hay không. Trước đây, chúng tôi rất lo ngại về túi máu của những người nhiễm COVID, vốn bị vứt bỏ rất nhiều. Giờ đây, người ta đã biết rằng SARS-CoV-2 không lây truyền qua đường máu, vì vậy ngay cả khi người hiến máu được phát hiện dương tính, đơn vị máu đó vẫn có thể được sử dụng cho bệnh nhân như bình thường.
Một số bài học quan trọng nào sẽ giúp các ngân hàng máu chuẩn bị cho các đại dịch trong tương lai?
Tôi nghĩ có một số bài học. Thứ nhất, khi thiếu máu, toàn bộ hệ thống chính trị sẽ tham gia vào việc truyền thông, và cần phải theo dõi nguồn cung máu cũng như làm rõ mức độ ảnh hưởng để khuyến khích mọi người tham gia hiến máu.
Thứ hai, việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm là rất quan trọng vì chỉ cần một trường hợp nhiễm bệnh thì chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến tất cả các hoạt động hiến máu. Ngay cả trong thời gian giãn cách xã hội, không có ca nhiễm COVID nào xảy ra trong quá trình hiến máu.
Thứ ba, chúng ta phải xây dựng một chiến lược quản lý người hiến máu dài hạn. Ví dụ: trước đây, chúng tôi thường tổ chức các hoạt động hiến máu quy mô lớn, nhưng hiện nay chúng tôi tổ chức hiến máu ở những địa điểm gần với người dân hơn.
Cuối cùng, những hành động cao đẹp của người hiến máu trong đại dịch cần được tôn vinh để họ thấy rằng việc hiến máu của họ thực sự đã góp phần giải quyết và giúp cải thiện tình hình.
Đây là phần thứ hai trong loạt bài hỏi đáp gồm hai phần với Bs. Trần Ngọc Quế, Giám đốc Trung tâm Máu quốc gia thuộc Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương (NIHBT) tại Hà Nội, Việt Nam. Có thể xem phần đầu tiên về tìm hiểu lịch sử của NIHBT và quản lý nguồn cung máu tại Việt Nam tại đây.
