Ngày 13 tháng 9 là Ngày Thế giới phòng chống nhiễm trùng huyết (World Sepsis Day), một sự kiện toàn cầu nhằm nâng cao nhận thức về một tình trạng nguy hiểm và thường gây tử vong. Tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, nhu cầu cải thiện chăm sóc nhiễm trùng huyết — bao gồm các phương pháp chẩn đoán chất lượng cao để giúp xác định và xử lý tình trạng này — đặc biệt cấp bách.
Trên toàn cầu, có đến 50 triệu người bị nhiễm trùng huyết mỗi năm, với hơn 11 triệu ca tử vong. Ở khu vực châu Á Thái Bình Dương, tỷ lệ tử vong cao tới 35% — cao hơn đáng kể so với ở hầu hết các quốc gia có thu nhập cao [1]. Điều đó liên quan đến việc tiếp cận hạn chế với dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao, bao gồm các phương pháp chẩn đoán đáng tin cậy cần thiết cho phát hiện sớm, cũng như nhận thức thấp về nhiễm trùng huyết và mức độ nguy hiểm của nó.
Một số nơi ở châu Á chịu ảnh hưởng đặc biệt cao từ căn bệnh này. Ví dụ, ở Ấn Độ, một nghiên cứu cho thấy hơn một nửa số bệnh nhân đang được điều trị tại các đơn vị chăm sóc đặc biệt bị nhiễm trùng huyết [2]. Chắc chắn là các nước có nguồn lực thấp khác cũng đang phải đối mặt với những khó khăn tương tự. Vậy chúng ta cần làm gì?
Từng phút một đều quan trọng
Nhiễm trùng huyết là kết quả của phản ứng không kiểm soát được đối với nhiễm trùng: phản ứng viêm xảy ra rối loạn và có thể đe dọa tính mạng. Tình trạng này thường liên quan đến các nhiễm trùng ở phổi, da, đường tiêu hoá hoặc đường tiết niệu và gặp nhiều nhất ở trẻ sơ sinh, người cao tuổi, và những người mắc bệnh mạn tính hoặc có hệ miễn dịch suy giảm.
Vì sao việc nâng cao nhận thức về nhiễm trùng huyết lại quan trọng đến vậy? Vì tình trạng này nhạy cảm với thời gian bất thường nên việc biết được các dấu hiệu và hành động nhanh chóng có thể giúp cứu sống mạng người. Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng trong 12 giờ chăm sóc đầu tiên cho một bệnh nhân bị nhiễm trùng huyết, mỗi lần trì hoãn năm phút trong quá trình điều trị thích hợp sẽ làm tăng tỷ lệ tử vong khoảng 1% [3]. Điều đó có nghĩa là không chỉ các bác sĩ và đội ngũ phòng xét nghiệm lâm sàng cần phải hiểu rõ về nhiễm trùng huyết, mà việc nâng cao nhận thức trong cộng đồng nói chung cũng là vô cùng cần thiết.
Thật không may, việc phát hiện sớm rất phức tạp bởi các triệu chứng không đặc hiệu do nhiễm trùng huyết gây ra. Một bệnh nhân có thể biểu hiện các triệu chứng như: sốt cao hoặc thân nhiệt thấp bất thường; nói khó hoặc lú lẫn; đau dữ dội hoặc khó chịu; và lượng nước tiểu rất ít hoặc không có, cùng với nhiều triệu chứng khác. Vì nhiễm trùng huyết bắt nguồn từ phản ứng với nhiễm trùng hiện có, nên các bác sĩ rất dễ nhầm lẫn các triệu chứng này liên quan đến nhiễm trùng hoặc nhầm lẫn chúng với các chẩn đoán có thể khác.
Ngoài tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao, có một lý do khác nhiễm trùng huyết là một tai họa trong hệ thống chăm sóc sức khỏe: đó là một yếu tố đóng góp đáng kể cho dịch kháng kháng sinh (antimicrobial resistance, AMR) ngày càng tăng. Dù có thể chẩn đoán nhiễm trùng huyết chính xác hay không, những bệnh nhân bị nghi ngờ mắc tình trạng này rõ ràng đều đang trong tình trạng nguy kịch. Các bác sĩ thường — và hoàn toàn dễ hiểu — phản ứng bằng cách sử dụng những “vũ khí mạnh nhất” của họ, kê đơn các loại kháng sinh phổ rộng phối hợp ngay cả trước khi các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm có thể đưa ra kết quả.
Việc sử dụng quá mức các phương pháp điều trị này và thời gian kéo dài trong đó chúng được sử dụng cho bệnh nhân, có thể góp phần gây ra AMR, tạo ra tác động tiêu cực ở cả cấp độ cá nhân và xã hội gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với các hệ thống chăm sóc sức khỏe ở mọi nơi. Ở châu Á, nguy cơ từ AMR đặc biệt nguy hiểm. Một phân tích từ Đánh giá về kháng kháng sinh dự đoán rằng sẽ có hơn 4,7 triệu ca tử vong do AMR vào năm 2050, cao hơn một bậc độ lớn so với số ca tử vong dự kiến ở châu Âu, Bắc Mỹ hoặc Mỹ Latinh [4].
Tầm quan trọng của chẩn đoán nhiễm trùng huyết
Thông thường, chẩn đoán nhiễm trùng huyết dựa trên quan sát lâm sàng, cũng như đánh giá phòng xét nghiệm thông qua một trong ba dấu ấn sinh học: procalcitonin (PCT), interleukin 6 (IL-6) hoặc protein phản ứng C (CRP). Xét nghiệm PCT là một cách tiếp cận phổ biến để phát hiện nhiễm trùng huyết vì xuất hiện trên các xét nghiệm trong vòng hai đến sáu giờ và đỉnh cao khoảng 24 giờ khi khởi phát tình trạng [5]. Có thể sử dụng định lượng PCT để giúp chẩn đoán nhiễm trùng huyết, đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh và dự đoán nhiễm trùng huyết cho các nhiễm trùng đường hô hấp dưới.
Một lợi ích khác của dấu ấn sinh học PCT là cũng có thể được sử dụng để hướng dẫn lựa chọn điều trị cho bệnh nhân nhiễm trùng huyết để đảm bảo sử dụng kháng sinh thích hợp hơn và tuân thủ các quy trình quản lý kháng sinh [6,7]. Với những lo ngại về tác động của AMR, chúng ta có thể thấy sự hấp thụ lớn hơn của các quy trình này, ngay cả trong các môi trường có tài nguyên thấp, điều này sẽ đòi hỏi phải có chiến lược thử nghiệm tốt hơn.
IL-6 ít đặc hiệu cho nhiễm trùng huyết hơn PCT, nhưng vì đạt đỉnh sớm hơn, nhiều phòng xét nghiệm lâm sàng đã bắt đầu xét nghiệm dấu ấn sinh học viêm tổng quát này để cố gắng phát hiện nhiễm trùng huyết sớm nhất có thể. Việc xét nghiệm IL-6 đã trở nên phổ biến trong đại dịch COVID-19; hiện nay, nhiều phòng xét nghiệm đã thẩm định các xét nghiệm IL-6 có thể được sử dụng cho chẩn đoán nhiễm trùng huyết. Trong khi đó, CRP là dấu ấn sinh học hữu ích nhất để chẩn đoán sớm vì không phát hiện được cho đến 12–48 giờ sau khi khởi phát.
Nếu bạn là bác sĩ lâm sàng điều trị bệnh nhân nhiễm trùng huyết, hãy cân nhắc mở rộng việc sử dụng PCT để hỗ trợ ra quyết định lâm sàng trong khoảng thời gian điều trị bằng kháng sinh. Việc này có thể giúp giảm nguy cơ và tỷ lệ AMR.
Nếu bạn làm việc trong một phòng xét nghiệm lâm sàng, bạn có thể giúp nâng cao nhận thức về nhiễm trùng huyết theo một số cách để mang đến cho bệnh nhân cơ hội sống sót cao hơn. Sau đây là một vài ví dụ:
- Nêu chủ đề trong các cuộc họp với các đồng nghiệp lâm sàng của bạn để đảm bảo rằng các bác sĩ biết khi nào nên chỉ định xét nghiệm các dấu ấn sinh học của nhiễm trùng huyết
- Tạo và phân phối các tài liệu giáo dục ngắn gọn trong hệ thống chăm sóc sức khỏe để thông báo cho các bác sĩ lâm sàng biết những xét nghiệm dấu ấn sinh học của nhiễm trùng huyết mà phòng xét nghiệm đang cung cấp và thời điểm nên sử dụng.
- Tìm kiếm các cơ hội làm tình nguyện trong cộng đồng để trao đổi hoặc cung cấp tài liệu giáo dục về tính nguy hiểm của nhiễm trùng huyết và cách phát hiện các triệu chứng
Tháng 9 là Tháng nhận thức về nhiễm trùng huyết và nhằm giúp nâng cao nhận thức về giá trị của các dấu ấn sinh học để quản lý tốt hơn nhiễm trùng huyết, Roche Diagnostics Châu Á Thái Bình Dương sẽ tổ chức một hội thảo trên web sắp tới, quản lý kháng khuẩn dựa trên Procalcitonin (PCT), vào ngày 28 tháng 9. Nhấp vào đây để đăng ký và tìm hiểu thêm.
Để tìm hiểu thêm về cách chúng tôi đang nâng cao tiêu chuẩn chăm sóc nhiễm trùng huyết trong khu vực, hãy liên hệ với Stijn Vullinghs, Giám đốc Khu vực Thương mại & Bệnh tật về nhiễm trùng huyết, tại [email protected].
Tài liệu tham khảo:
[1] Asia Pacific Sepsis Alliance. Truy cập: https://www.asiapacificsepsisalliance.org/sepsis.
[2] Sepsis claims more lives in India than in other South Asian countries. here’s all you need to know about the disease (2023) Hindustan Times. Truy cập: https://www.hindustantimes.com/lifestyle/health/sepsis-claims-more-lives-in-india-than-in-other-south-asian-countries-here-s-all-you-need-to-know-about-the-disease-101673665488600.html.
[3] Funk, D.J. and Kumar, A. (2011) ‘Antimicrobial therapy for life-threatening infections: Speed is life’, Critical Care Clinics, 27(1), pp. 53–76. doi:10.1016/j.ccc.2010.09.008.
[4] Antimicrobial resistance: Tackling a crisis for the health and wealth of nations. Truy cập: https://amr-review.org/sites/default/files/AMR%20Review%20Paper%20-%20Tackling%20a%20crisis%20for%20the%20health%20and%20wealth%20of%20nations_1.pdf
[5] Reinhart, K. and Meisner, M. (2011) ‘Biomarkers in the critically ill patient: Procalcitonin’, Critical Care Clinics, 27(2), pp. 253–263. doi:10.1016/j.ccc.2011.01.002.
[6] Leveraging PCT to optimize antibiotic utilization, LabLeaders. Truy cập: https://lableaders.roche.com/global/en/articles/how-laboratory-leaders-are-leveraging-pct-to-optimize-antibiotic-utilization-2036.html
[7] Antibiotic stewardship: Convincing hcps that less is more, LabLeaders. Truy cập: https://lableaders.roche.com/global/en/articles/antibiotics-convincing-infectious-disease-physicians-that-less-is-more-2113.html
