Để quản lý hiệu quả các hệ thống chăm sóc sức khỏe, các chuyên gia y tế công cộng phải liên tục cân nhắc sự đánh đổi giữa nhu cầu của toàn xã hội và nhu cầu của một nhóm quần thể nhỏ cụ thể. Trong trường hợp không có dữ liệu chi tiết về sức khỏe dân số và các công cụ quản lý y tế công cộng, những sự đánh đổi này có thể nảy sinh những câu hỏi khó về mặt vận hành và đạo đức.
Đại dịch COVID-19 đã cho thấy những sự đánh đổi này khó khăn như thế nào. Trong vài năm qua, các lãnh đạo y tế công cộng đã nhiều lần đấu tranh với những lựa chọn về thời điểm ban hành lệnh phong tỏa, cách phân bổ vắc-xin, liệu có nên hạn chế quyền tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe hay không và các quyết định khác có thể cứu sống mạng người ở cấp độ quốc gia nhưng lại gây khó khăn cho một số bộ phận quần thể.
Xin giới thiệu khái niệm “Y tế công cộng chính xác” (PPH) của thế kỷ 21, một lĩnh vực mới xuất hiện nhằm mục đích giúp y tế công cộng theo hướng thúc đẩy bởi dữ liệu hơn và nhắm mục tiêu vào cấp độ quần thể nhỏ này. Thuật ngữ này, lần đầu tiên được đặt ra ở Úc vào những năm 2010 [1] và gần đây đã được CDC Hoa Kỳ áp dụng, mở rộng khái niệm này để bao gồm các lĩnh vực như y học chính xác, bộ gen mầm bệnh và tin học giám sát nâng cao [2].
Trong khi phong trào PPH có sự tham gia tích cực của nhiều bên liên quan, cộng đồng phòng xét nghiệm lâm sàng có cơ hội độc nhất để đóng vai trò quan trọng và thậm chí có thể là vai trò trung tâm trong thành công của phong trào này. Xét cho cùng, dữ liệu phòng xét nghiệm lâm sàng có thể cung cấp thông tin giá trị về sức khỏe của người dân và tác động của các biện pháp can thiệp y tế công cộng.
PPH chính xác là gì?
Để tham gia phong trào PPH, trước tiên bạn cần hiểu rõ phong trào này là gì. Tại Roche Experience Days 2021, một hội nghị lãnh đạo tư tưởng gần đây do Roche Diagnostics Asia Pacific tổ chức, chuyên gia chính sách chăm sóc sức khỏe người Singapore, Bs. Jeremy Lim đã giúp giới thiệu khái niệm PPH tới khán giả là phòng xét nghiệm lâm sàng.
“PPH tổng thể có thể được coi đơn giản là y học chính xác”, Bs. Lim, Chủ tịch của Precision Public Health Asia Society, lưu ý. Ông cũng lãnh đạo một công ty khởi nghiệp về hệ vi sinh vật và là Giám đốc của Leadership Institute of Global Health Transformation (LIGHT) tại Saw Swee Hock School of Public Health thuộc National University of Singapore.
Theo Bs. Lim, mục tiêu cuối cùng của PPH là áp dụng biện pháp can thiệp phù hợp ở đúng nơi và vào đúng thời điểm. Một ví dụ là việc sử dụng công nghệ theo dõi muỗi tiên tiến cho phép các quốc gia hợp tác về vấn đề di chuyển của bệnh truyền nhiễm. Thật vậy, nghiên cứu PPH đã chỉ ra rằng 90% gánh nặng bệnh truyền nhiễm liên quan đến muỗi có thể được giải quyết bằng cách tập trung vào chỉ 14% khu vực có nguy cơ cao [2].
Các phòng xét nghiệm lâm sàng có thể làm gì để hỗ trợ PPH?
Khi PPH ngày càng phát triển, một lĩnh vực mà các phòng xét nghiệm lâm sàng có thể đóng góp là giúp cung cấp dữ liệu và thông tin chuyên sâu về quản lý sức khỏe dân số. Đây là một trong những mục tiêu của Sáng kiến Phòng xét nghiệm lâm sàng 2.0, nhằm tận dụng chuyên môn của phòng xét nghiệm lâm sàng để cải thiện kết quả lâm sàng của quần thể, quản lý rủi ro quần thể và giảm tổng chi phí cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe.
Ông Khosrow Shortorbani, một trong những người đứng đầu sáng kiến này, cho biết trong một cuộc phỏng vấn năm 2019 với Lab Insights: “Các phòng xét nghiệm lâm sàng có nhiều cơ hội đáng kể để giúp giải quyết những thách thức về chăm sóc sức khỏe thông qua… tính toán và phân tích sau chẩn đoán – biến dữ liệu thành hành động lâm sàng.” “Phòng xét nghiệm 2.0 là về kết nối các điểm thông tin theo thời gian để tạo ra những thông tin chuyên sâu có ý nghĩa nhằm cải thiện kết quả lâm sàng, đồng thời giảm thiểu rủi ro tài chính và do đó đạt được sự phù hợp với các mục tiêu chiến lược của hệ thống chăm sóc sức khỏe.”
PPH cũng có thể dẫn đến việc chú ý nhiều hơn đến việc phát hiện bệnh sớm hơn và chăm sóc phòng ngừa, một lĩnh vực mà dữ liệu phòng xét nghiệm lâm sàng và chuyên môn thường rất quan trọng. Các phòng xét nghiệm có thể giúp thúc đẩy sàng lọc nhắm mục tiêu hơn, chẳng hạn như những nỗ lực hiện đang được tiến hành để thúc đẩy các chương trình sàng lọc HCV mới ở Pakistan hoặc các sáng kiến nhằm cải thiện tỷ lệ sàng lọc trước sinh và cho trẻ sơ sinh, có thể được coi là cơ hội PPH nguyên mẫu.
Nhìn vào bức tranh lớn hơn
Để thành công, các phòng xét nghiệm lâm sàng phải hợp tác với nhiều bên liên quan để tích hợp hiệu quả dữ liệu chẩn đoán với nhiều hệ thống, công nghệ và kkhung chính sách khác nhau có thể giúp thành công hiện thực hóa tầm nhìn về PPH. Trong đó bao gồm các hệ thống lưu trữ hồ sơ bệnh nhân điện tử, mạng đám mây và di động, các thỏa thuận chia sẻ dữ liệu quốc tế và thậm chí cả ý tưởng về “bản sao số” (mô hình ảo về sinh học vật lý của chúng ta hỗ trợ các quy trình chẩn đoán và lập kế hoạch y tế).
Hành trình PPH không phải là không có rào cản phía trước. Một số chuyên gia y tế công cộng có sự e ngại về tính phù hợp của y học chính xác trong việc điều chỉnh theo các yếu tố quyết định về mặt xã hội. Những người khác coi PPH là quay trở lại những điều cơ bản, thiếu bằng chứng để hỗ trợ quá trình chuyển đổi từ các yếu tố rủi ro truyền thống sang kỷ nguyên “omics” [3]. Quyền riêng tư của bệnh nhân vẫn là chủ đề thảo luận lớn, cũng như việc đảm bảo PPH không đẩy nhóm quần thể dễ bị tổn thương ra rìa xã hội thêm nữa, những người vốn đã thiếu khả năng tiếp cận các nhu cầu chăm sóc sức khỏe cơ bản. Ngay cả việc nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động cũng phải được cân nhắc để tối đa hóa tiềm năng của PPH [4].
Các phòng xét nghiệm lâm sàng có thể và phải tham gia để giúp giải quyết những lo ngại này và định hình cuộc trò chuyện. Nhưng cộng đồng phòng xét nghiệm vẫn chỉ đang khai thác bề nổi những gì họ có thể đóng góp cho y tế công cộng. Cần phải tăng cường phổ biến kiến thức trong cộng đồng phòng xét nghiệm lâm sàng để đảm bảo rằng chúng ta có thể cùng nhau hiện thực hóa giấc mơ PPH đồng thời giảm thiểu những thách thức và rủi ro.
Tài liệu tham khảo:
[1] Weeramanthri, Tarun et al. “Editorial: Precision Public Health”. Frontiers in Public Health: Apr 2018.
[2] Khoury, Muin et al. “Precision Public Health: What Is It?” US Centers for Disease Control and Prevention (Genomics and Precision Health): May 2018.
[3] Khoury, Muin et al. “Precision Public Health for the Era of Precision Medicine”. Am J Prev Med: Mar 2016.
[4] Kee, Frank; and Taylor-Robinson, David. “Scientific Challenges for Precision Public Health”. BMJ Journal of Epidemiology and Community Health: Jan 2020.
