Khi đại dịch COVID-19 đẩy các quốc gia trên toàn thế giới vào tình trạng khẩn cấp, các hệ thống y tế đang chật vật tìm các nguồn lực cần thiết để chẩn đoán và điều trị cho bệnh nhân. Chẩn đoán trong phòng thí nghiệm đã trở thành trọng tâm trong nỗ lực chống lại căn bệnh này.
Mặc dù COVID-19 cho đến nay có tỷ lệ tử vong ca bệnh thấp hơn so với SARS và MERS, nhưng bệnh đã cho thấy khả năng lây nhiễm cao [1] so với vi-rút cúm thông thường, như được chỉ ra bởi hệ số lây nhiễm cơ bản cao của vi-rút. Dữ liệu lâm sàng và bằng chứng giai thoại từ nhân viên y tế tuyến đầu cũng cho thấy rằng một số người nhiễm COVID-19 không biểu hiện triệu chứng [2] nhưng vẫn có thể vô tình lây lan vi-rút sang người khác.
Độc lực của bệnh, khi kết hợp với sự nguy hiểm của các đợt bùng phát mới do nguy cơ từ những bệnh nhân không biểu hiện triệu chứng, đã làm nổi bật tầm quan trọng quan trọng của việc chẩn đoán hiệu quả trong việc xác định những người mang mầm bệnh thầm lặng. Trong một loạt các cuộc phỏng vấn và hội thảo trực tuyến gần đây với các chuyên gia y tế hàng đầu từ Trung Quốc, chúng tôi đã tìm hiểu về vai trò thiết yếu của chẩn đoán trong phòng xét nghiệm trong đất nước này. Dưới đây là một số điểm chính mà chúng tôi rút ra được.
Bài học từ Trung Quốc
Kể từ khi dịch COVID-19 bùng phát vào khoảng tháng 11 năm 2019 tại Trung Quốc, nước này đã giúp phát triển nhiều phác đồ chẩn đoán được sử dụng trên toàn cầu hiện nay. Lúc đầu, xét nghiệm RT-PCR không có sẵn ở nhiều bệnh viện Trung Quốc, vì vậy một số người phải dựa vào chụp X-quang ngực và đánh giá lâm sàng để chẩn đoán bệnh nhân, theo Tiến sĩ Bi Jie Hu, Giáo sư và Trưởng khoa Bệnh truyền nhiễm và Quản lý Nhiễm trùng Bệnh viện tại Bệnh viện Zhongshan ở Thượng Hải, Trung Quốc (xem kinh nghiệm về Bệnh viêm phổi do COVID-19 từ Trung Quốc: chẩn đoán, điều trị và PPE, một hội thảo trực tuyến được tổ chức bởi Asia Pacific Association of Critical Care Medicine).
Là một bệnh viện giảng dạy đại học lớn liên kết với Đại học Fudan ở Thượng Hải, Zhongshan may mắn được tiếp cận tương đối sớm với xét nghiệm RT-PCR. Điều này cho phép bệnh viện thực hiện xét nghiệm PCR tại nhiều điểm trong quy trình chăm sóc bệnh nhân. Ví dụ, trong khi xuất viện, xét nghiệm PCR được tiến hành trên hai mẫu bệnh phẩm hô hấp riêng biệt với khoảng thời gian lấy mẫu ít nhất một ngày, cũng như trên mẫu phân, để đảm bảo tuyệt đối rằng bệnh nhân không còn lây nhiễm và có thể xuất viện mà không gây nguy hiểm cho người khác.
Tại Bệnh viện liên kết thứ ba của Đại học Sun Yat-sen ở Quảng Châu, xét nghiệm tích cực cũng áp dụng cho những bệnh nhân không có triệu chứng, theo Tiến sĩ Bo Hu, người chỉ đạo khoa y học phòng thí nghiệm của bệnh viện. “Nếu xét nghiệm RNA dương tính, chúng ta cần gửi bệnh nhân đến khu cách ly trong 14 ngày để xem điều gì sẽ xảy ra,” anh giải thích.
Tại Vũ Hán, tâm chấn đầu tiên của đợt bùng phát dịch, cuộc sống đã trở lại bình thường cho hầu hết người dân kể từ khi đợt đóng cửa toàn thành phố kết thúc vào đầu tháng Tư, nhưng các bệnh viện vẫn thận trọng chống lại các đợt bùng phát mới có thể tái xuất hiện bất cứ lúc nào. Bằng cách sử dụng mạng lưới rộng khắp và xét nghiệm tích cực, các phòng xét nghiệm tại địa phương cho phép nhân viên bệnh viện xác định được mỗi cá nhân có khả năng lây lan vi-rút thêm, cung cấp cơ sở ngăn chặn.
Quản lý bệnh nhân COVID-19
Ngoài việc chỉ đơn giản xác định những người mắc COVID-19, chẩn đoán trong phòng xét nghiệm cũng đóng vai trò chính trong việc quản lý các trường hợp nặng và nghiêm trọng, cung cấp thông tin chi tiết về tiến triển bệnh, cho phép các bác sĩ lâm sàng điều chỉnh các biện pháp can thiệp cho phù hợp với nhu cầu của từng bệnh nhân.
Một vai trò quan trọng là đánh giá tỉ lệ hiện hành của các bệnh đi kèm và tác động tiềm ẩn của các yếu tố này đối với bệnh nhân COVID-19. Theo một nghiên cứu vào tháng 3 năm 2020 tại JAMA [3] về tỷ lệ tử vong của bệnh nhân nội trú ở người trưởng thành mắc COVID-19 ở Vũ Hán, bệnh tim có mối tương quan cao với các kết quả lâm sàng bất lợi. Khoảng 46% những người không sống sót có biểu hiện là nồng độ troponin tăng cao, so với chỉ 1% những người sống sót, cho thấy xét nghiệm troponin có thể đóng một vai trò quan trọng trong quá trình chẩn đoán.
” Dữ liệu rất phù hợp với những gì tôi đã thấy ở phòng ICU trong bệnh viện của tôi”, bác sĩ Ning Zhou, Phó Trưởng khoa trong Khoa Tim mạch ở Bệnh viện Tonghi ở Vũ Hán cho biết. “Đây là vấn đề được nhiều bác sĩ tim mạch quan tâm” (xem COVID-19 tại Vũ Hán: bác sĩ tim mạch địa phương chia sẻ kinh nghiệm tuyến đầu, một hội thảo trực tuyến được đồng tổ chức bởi Hiệp hội Tim mạch Châu Á-Thái Bình Dương).
Việc theo dõi khí máu cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sống còn của một số bệnh nhân COVID-19. “Đối với bệnh nhân bị viêm phổi do vi-rút corona mới, đặc biệt là bệnh nhân nặng, cân bằng khí máu và điện giải bị ảnh hưởng rất nhiều”, Tiến sĩ Vương Tuyết Phong, Giám đốc Phòng thí nghiệm của Trường Đại học Y khoa Shanghai Jiao Tong ở Thượng Hải, Trung Quốc (xemXét nghiệm khí máu, POC và bảo vệ an toàn sinh học trong việc quản lý COVID-19, một phỏng vấn video do Roche Diagnostics tổ chức, để được tư vấn về quản lý chất lượng và an toàn sinh học đối với phân tích khí máu tại phòng thí nghiệm chung và khi xét nghiệm tại chỗ).
Các bước Tiếp theo để Ngăn chặn Dịch bệnh
Số lượng ca mắc COVID-19 trên toàn cầu đã vượt quá 3 triệu và đang tiếp tục gia tăng. So với phương Tây, một số quốc gia ở châu Á đã ghi nhận thành công trong việc giảm thiểu bùng phát dịch bằng cách áp dụng chiến thuật cứng rắn. Trung Quốc đóng cửa toàn bộ các thành phố, còn Hàn Quốc thực hiện xét nghiệm vi-rút và truy vết rộng rãi.
Nhiều chính phủ đã không có chiến lược quốc gia cụ thể để đối phó với đại dịch và vì vậy, họ chậm chạp khi phản ứng với dịch bệnh. Các quốc gia duy trì hệ thống y tế mạnh mẽ với khả năng xét nghiệm, cách ly và điều trị bệnh nhân bị nhiễm bệnh có khả năng đi trước vi rút một bước.
[1] Petrosillo, N., et al., 2020. COVID-19, SARS and MERS: are they closely related? Clinical Microbiology and Infection, 26(6), pp.729-734
[2] Day, M., 2020. Covid-19: four fifths of cases are asymptomatic, China figures indicate. The BMJ, 369, pp.1375
[3] Zhou, F., et al., 2020. Clinical course and risk factors for mortality of adult and adult inpatients with COVID-19 in Wuhan, China: a retrospective cohort study. The Lancet, 395(10229), pp.1054-1062.
