Bài viết này là một phần của loạt bài về công cuộc chấm dứt vi-rút viêm gan C (HCV) tại Pakistan và các quốc gia có nguy cơ cao khác trên thế giới. Các bài viết khác trong loạt bài này đề cập đến các tỉnh Sindh và KPK của Pakistan. Vui lòng cuộn xuống cuối bài viết để xem danh sách đầy đủ.
Với khoảng 24.000 ca tử vong liên quan đến HCV mỗi năm, Pakistan là một trong những nước có tỷ lệ nhiễm HCV cao nhất thế giới. Punjab, một trong những tỉnh lớn nhất cả nước, là khu vực có tỷ lệ hiện nhiễm HCV đặc biệt cao. Theo số liệu sàng lọc năm 2018, khoảng 9% trong số 28 triệu người của tỉnh mắc bệnh này, so với 5,4% của toàn bộ dân số.
Để thảo luận về các chiến lược cải thiện tình hình, nhóm Lab Insights đã trao đổi với hai chuyên gia hàng đầu về HCV tại Punjab:
- Giáo sư Ghias Un Nabi Tayyab, Trưởng khoa Tiêu hóa tại College of Physicians and Surgeons ở Karachi, Chủ tịch của Pakistan Society of Gastroenterology & GI Endoscopy, Cựu Hiệu trưởng Post Graduate Medical Institute/Ameer Ud Din Medical College, Lahore, Giáo sư và Trưởng khoa Y, Lahore General Hospital, Lahore, Thành viên ủy ban chỉ đạo Chương trình Kiểm soát viêm gan của Thủ tướng và Giám đốc Điều hành Nhóm công tác cấp tỉnh về viêm gan cho chính quyền Punjab
- Giáo sư Muhammad Umar, Phó Hiệu trưởng kiêm CEO, Chủ tịch và Giáo sư Y khoa tại Rawalpindi Medical University Hospital, và Trưởng bộ phận Tiêu hóa và Gan mật của Holy Family Hospital in Rawalpindi, Punjab
Là những người tham gia tích cực vào các chương trình HCV cấp tỉnh và quốc gia tại Pakistan, Giáo sư Tayyab và Giáo sư Umar chia sẻ quan điểm của họ về những nỗ lực xóa sổ HCV tại Punjab và các giải pháp cho những thách thức tại địa phương.
Nỗ lực xóa sổ HCV của Punjab
Cũng giống như các tỉnh khác, các chương trình sàng lọc và phòng ngừa HCV đã được tiến hành trong nhiều năm qua tại Punjab. Chính quyền địa phương cũng đã triển khai tiêm vắc-xin viêm gan B để giúp giảm gánh nặng về bệnh gan.
Hướng về tương lai, tỉnh này đang thực hiện nhiều nỗ lực để cải thiện tình hình. Ví dụ: Giáo sư Tayyab tham gia vào sáng kiến khu vực nhằm cải tạo các phòng khám viêm gan, phát triển các đơn vị về nội soi và tiêu hóa, và một bệnh viện cấy ghép cho các bệnh về thận và gan đã được đưa vào hoạt động.
Ông giải thích: “Ba trung tâm xuất sắc ở Punjab đã được chỉ định để cung cấp dịch vụ chăm sóc cao cấp cho người dân trong tỉnh. Chẩn đoán và xét nghiệm POC sẽ được thực hiện tại 152 phòng khám viêm gan trực thuộc nhiều bệnh viện công trên toàn tỉnh.” Các đơn vị GI và phòng khám viêm gan phối hợp với College of Physicians & Surgeons, Karachi và nhiều chương trình đại học khác sẽ đào tạo bác sĩ, y tá và nhân viên y tế để đáp ứng nhu cầu trong tương lai của ngành và tăng cường nguồn nhân lực cần thiết cho “chương trình chấm dứt HCV”.
Tỉnh Punjab cũng đang sử dụng phần mềm để theo dõi và gắn kết bệnh nhân tốt hơn. Giáo sư Tayyab cho biết: “Phần lớn bệnh nhân mắc HCV đều gặp khó khăn về tài chính và các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe gặp khó khăn trong việc theo dõi chặt chẽ những bệnh nhân này. Khi bệnh nhân được xác nhận dương tính với HCV, họ sẽ được thông báo qua điện thoại di động và nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe có thể liên lạc với họ cũng như cung cấp cho họ thông tin chi tiết về kế hoạch điều trị.”
Giáo sư Tayyab lưu ý rằng 152 phòng khám viêm gan liên kết với nhiều bệnh viện công đang sử dụng một phần mềm chung để chia sẻ dữ liệu, theo dõi hậu cần và đánh giá kết quả lâm sàng, và hiện đang có kế hoạch triển khai phần mềm này cho các bệnh viện trực thuộc bộ, các tổ chức liên kết, các tổ chức phi chính phủ và bác sĩ gia đình. Giáo sư Umar cũng tin rằng loại công cụ này có thể hoạt động như một cơ sở dữ liệu giám sát trung tâm để theo dõi số lượng bệnh nhân đã được xét nghiệm và đảm bảo họ nhận được phương pháp điều trị cần thiết.
Vượt qua những thách thức
Bất chấp luật từ Đạo luật Viêm gan Punjab (2018) và Đạo luật Truyền máu an toàn (2017), cũng như các yêu cầu về đăng ký bắt buộc các dịch vụ chăm sóc sức khỏe và dịch vụ phụ trợ với ủy ban chăm sóc sức khỏe, cả hai chuyên gia đều lưu ý rằng Punjab phải đối mặt với nhiều thách thức giống như các tỉnh khác, chẳng hạn như thực hành khử trùng kém trong các phòng khám, phòng khám nha khoa và trung tâm truyền máu.
Vì nhiều lý do khác nhau, bệnh nhân dương tính với HCV không báo cáo về việc bắt đầu điều trị hoặc không tuân thủ thời gian điều trị. Ghép gan vẫn là một công việc khó khăn liên quan đến chi phí cao, nguồn hiến tặng và việc quản lý bệnh nhân. Rất ít trung tâm trong tỉnh cung cấp dịch vụ ghép gan và bệnh nhân thường mất quá nhiều thời gian để nhận được sự chăm sóc cần thiết.
Đại dịch cũng dẫn đến sự chuyển hướng tập trung sang việc quản lý bệnh nhân COVID-19. Giáo sư Tayyab nhận xét: “Chúng tôi đang phải vật lộn với tình trạng tồn đọng bên phía xét nghiệm HCV, đặc biệt là tại các địa điểm xét nghiệm.” “Một mặt, chúng tôi đang cố gắng kiểm soát một căn bệnh có triển vọng hạn chế, còn mặt khác là một căn bệnh có tác động lâu dài hơn. Đây là hai tình huống hoàn toàn khác nhau.”
Một cách để vượt qua những thách thức này và giúp giảm chi phí tiếp cận cộng đồng là huy động các lãnh đạo cộng đồng tham gia vào nỗ lực xóa sổ HCV. Giáo sư Umer giải thích: “Chúng tôi cần sự hỗ trợ của các MP, các lãnh đạo tôn giáo và giáo viên để phổ biến kiến thức cho mọi người và nâng cao nhận thức về những rủi ro và biến chứng liên quan đến HCV”.
Giáo sư Umar cũng nhận thấy cần phải cải thiện hoạt động tiếp cận các bác sĩ chăm sóc gia đình và tích hợp hoạt động của họ với các phòng khám và bệnh viện. Đối với sàng lọc, việc nhắm mục tiêu vào các thành viên trong cộng đồng địa phương tiếp xúc với nhiều người hàng ngày, chẳng hạn như thợ làm tóc, thợ làm đẹp và bác sĩ phi truyền thống, cũng có thể hữu ích, ví dụ như bằng cách phát tờ rơi và dán quảng cáo trên tàu hỏa và xe buýt.
Còn về thách thức của COVID, có thể áp dụng mô hình kết hợp để giải quyết cả HCV và COVID cùng lúc, nhưng chủ yếu áp dụng cho các thành phố lớn có thời gian di chuyển đến phòng khám và bệnh viện ngắn hơn. Về phần các vùng nông thôn, có thể thực hiện xét nghiệm nhanh tại chỗ (POC), nhưng chi phí vẫn là rào cản ở những nơi có nguồn lực hạn chế.
Với rất nhiều thách thức, cần có kế hoạch toàn diện kết hợp mô hình “xét nghiệm, phổ biến kiến thức và điều trị”, tích hợp các nỗ lực chấm dứt bệnh vĩ mô và vi mô, cùng các nhóm bảo vệ quyền lợi mạnh mẽ để xóa sổ HCV ở Pakistan. Giáo sư Umer cho biết: “Điều quan trọng là phải thiết lập các mô hình và lập kế hoạch cẩn thận để đạt được mục tiêu chấm dứt HCV trước năm 2030.“ “Cần phải xác định lộ trình, cũng như mốc thời gian, cột mốc và thường xuyên xem xét, giám sát mọi khía cạnh – nguồn vốn, nguồn lực, đào tạo, kết quả lâm sàng và mục tiêu.”
Để tìm hiểu thêm về gánh nặng ngày càng tăng của HCV ở Pakistan và Châu Á – Thái Bình Dương, hãy xem các nghiên cứu điển hình khác trên Lab Insights:
- Sàng lọc HCV ở Ai Cập: các yếu tố chính của một chương trình sàng lọc quốc gia thành công
- Chấm dứt HCV ở Pakistan: thông tin chuyên sâu từ Tiến sĩ Zaigham Abbas
- Chấm dứt HCV ở phía Bắc Pakistan: Giáo sư Aamir Khan chia sẻ về điều trị bệnh nhân ở tỉnh KPK và các vùng biên giới Afghanistan
- Chấm dứt HCV tại tỉnh Sindh: thông tin chuyên sâu từ Giáo sư Muhammad Sadik Memon và Tiến sĩ Zaigham Abbas
- Chương trình chấm dứt HCV cấp quốc gia của Pakistan: thông tin chuyên sâu từ Bs. Huma Qureshi
Để tìm hiểu thêm về những thách thức rộng lớn hơn do bệnh gan gây ra ở Châu Á – Thái Bình Dương, hãy xem video Hỏi đáp với Giáo sư Pierce Chow này của National Cancer Centre Singapore.


